Oliwa z oliwek to jeden z najstarszych produktów spożywczych, jakie zna ludzkość. Kiedy i gdzie się pojawiła? Gdzie powstaje do dzisiaj? Jakie ma właściwości?

Skąd się wzięły oliwki? To zależy, kogo byście o to zapytali – czy starożytnych Greków, czy Rzymian. Grecy powiedzieliby, że ludziom podarowała je Atena, Rzymianie, że Minerwa. W Europie przyjmuje się, że gdzie nie wyrasta drzewo oliwne, tam kończą się kraje śródziemnomorskie.

Oczywiście dokładnie nie wiadomo, kiedy i gdzie wyrosło pierwsze drzewo oliwne. Wiadomo, że te rośliny są charakterystyczne dla rejonu śródziemnomorskiego, a skamieliny odnajdowane przez paleobotaników, dowodzą, że dzikie oliwki rosły już 50 tysięcy lat temu. Uprawiać i wyciskać z nich oliwę zaczęliśmy około pięć tysięcy lat temu.

Pozyskiwanie oliwy z oliwek jest związane z rozwojem cywilizacji. Region, z którego pochodzi drzewo oliwne, rozciąga się od południa Kaukazu, aż po wyżyny Iranu, wzdłuż śródziemnomorskiego wybrzeża Syrii i Palestyny. Fenicjanie spopularyzowali uprawę oliwek na Półwyspie Helleńskim, a z tego miejsca od VI wieku p.n.e. oliwki rozprzestrzeniły się w całym basenie Morza Śródziemnego od wybrzeży afrykańskich, aż do włoskich, od Francji śródziemnomorskiej, aż po Półwysep Iberyjski.

fot.: Shutterstock

Współcześnie największymi producentami oliwy są Hiszpanie, Włosi i Grecy. Jeśli chodzi o kraje, w których je się najwięcej oliwy, to sytuacja wygląda trochę inaczej: najwięcej jedzą Włosi, później Hiszpanie, a na trzecim miejscu Grecy. Oliwki uprawiane są także na Półwyspie Arabskim, Cyprze, w Jordanii, Turcji, ale dotarły także do USA, Hawajów, Australii i Nowej Zelandii.


1000 lat na wzrost

Drzewo oliwne rośnie bardzo powoli i późno zaczyna owocować – na pełną wydajność trzeba czekać co najmniej 5 lat. Drzewo jest za to długowieczne – potrafi rosnąć nawet ponad 1000 lat. Technika zbioru oliwek prawie nie zmieniła się od wieków – zbiera się ręcznie. Większość gajów oliwnych rośnie na tarasowych zboczach, co uniemożliwia wprowadzenie mechanizacji zbiorów. Tam, gdzie się da, do strząsania oliwek używa się mechanicznych wytrząsarek. Jednak naprawdę wysokiej jakości oliwę uzyskuje się z oliwek zbieranych ręcznie. Aby uzyskać litr oliwy, potrzeba 3-5 kg oliwek – pestka oliwki w 60-ciu procentach składa się z tłuszczu, a 80 procent światowych zbiorów oliwek przetwarzanych jest na olej. W czasach starożytnych oliwa była towarem drogim – kosztowała średnio cztery razy tyle co wino i 2,5 raza tyle, co olej lniany.

fot.: Shutterstock

Która najlepsza?

Zbiory oliwek rozpoczynają się między końcem października, a początkiem grudnia. Do produkcji oliwy używa się kilka typów oliwek, z których najważniejsze to: Picual, Arbequina, Hojiblanca i Picuda. Proces produkcji musi rozpocząć się najpóźniej po 24 godzinach od zbioru, gdyż oliwki bardzo szybko się psują. Tłocząc w prasach zmiażdżony uprzednio miąższ, na który składają się całe oliwki wraz z pestkami, wyciska się z niego sok, który następnie poprzez wirowanie rozdzielany jest na czystą oliwę i wodę. Oliwa Extra Virgin (super dziewicza) jest najszlachetniejsza i nadaje się do bezpośredniego spożycia.


Dobra na bóle i stany zapalne

Hipokrates, zwany ojcem medycyny, polecał oliwę na wrzody, ból mięśni i cholerę. Grecki lekarz i botanik Dioskurides Pedanios używał oliwy z oliwek jako bazy do prawie wszystkich swoich maści. Współcześnie oliwę z oliwek stosuje się w kosmetyce - oliwki są niezwykle bogate w kwasy tłuszczowe i - zdaniem producentów preparatów na ich bazie - sprawiają, że skóra się wolniej starzeje. Mówi się także, że oliwa ma właściwości przeciwgrzybiczne i detoksyfikujące. Na Środkowym Wschodzie jest do dziś najpopularniejszym kosmetykiem. W medycynie hinduskiej używa się jej do masażu.

Oliwa z oliwek, oprócz nienasyconych kwasów tłuszczowych, zawiera witaminy A i E o działaniu antyoksydacyjnym. Dieta śródziemnomorska, której ważnym składnikiem są oliwki i oliwa z oliwek jest zdaniem dietetyków jedną z bardziej prozdrowotnych. Zawarta w oliwie witamina D bierze udział w gospodarce wapnia, dzięki czemu przeciwdziała rozwojowi osteoporozy u osób dorosłych, a krzywicy u dzieci. Obecność nienasyconych kwasów tłuszczowych w oliwie powoduje, że spożywanie oliwy z oliwek chroni organizm przed nadciśnieniem - kwasy tłuszczowe korzystnie wpływają na funkcjonowanie naczyń krwionośnych. Warto stosować ją, pamiętając jednak o tym, żeby oliwa była dobrej jakości.

fot.: Shutterstock